Door op 19 februari 2015

Een boete voor NS

Column 27/Terzijde van Cees Bolle

Een boete voor NS

Kortgeleden werd weer eens gemeld, dat de Staatssecretaris van Infrastructuur een forse boete van 5, 5 miljoen euro had opgelegd aan de NS vanwege tekortschietende prestaties in 2013 en 2014. Het bedrijf ProRail mocht ook nog eens 75.000 euro betalen voor gebrekkig functioneren.

En dan maakt het mij eerst wel blij, dat er de mogelijkheid is om een bedrijf dat zijn klus niet zo goed doet, gewoon lekker een boete te geven. Eigenlijk zou ik dat ook wel eens willen bij een postorderbedrijf dat me een week laat wachten op een product waarvan aangekondigd is: vandaag besteld, morgen in huis!

Maar toen ik er even over doordacht, werd het me steeds onduidelijker. Want wanneer de NS 5,5 miljoen als boete moet betalen, waar komt dan dat geld vandaan? Ja, natuurlijk van de reizigers, u en ik betalen dat in de prijs van ons treinkaartje! Ik heb tenminste nog niet vernomen, dat het complete management van de NS gedurende drie jaar per maand duizend euro gekort wordt in salaris om die boete op te brengen.

Nog vreemder wordt het wanneer je bedenkt dat de NS een NV is waarvan alle aandelen in handen van de staat zijn. Van eventuele winsten op het spoorbedrijf zou dus alleen de Nederlandse schatkist kunnen profiteren. Als die 5,5 miljoen derhalve uit de winst van de NS betaald moet worden, dan krijgt de schatkist heel simpel 5,5 miljoen minder binnen. En op die manier draait de Staatssecretaris gewoon de Minister van Financiën een loer! Over rondpompen van geld gesproken.

Voor de directie van de NS betekent zo’n boete dus in feite: even uitrekenen hoe omvangrijk de winst is komend jaar; o, is dat niet genoeg om die boete te betalen, dan even uitrekenen hoe veel we de treinkaartjes duurder moeten maken om het bedrag bij elkaar te krjigen.

Maar hoe dan ook, het is natuurlijk goed dat er scherp gelet wordt op de prestaties van de NS. Wanneer de FC Groningen in het veld treedt willen we toch ook allemaal dat die jongens winst behalen en een marathonloper wil toch ook een prima tijd maken. Misprijzen bij ondermaats presteren is in die situaties heel gewoon. Maar hebben we nog recht van spreken wanneer we de FC Groningen met negen man het veld in sturen of de marathonloper met één schoen en één slof laten rennen?

Kijk, bedacht ik me, dat is toch een beetje het geval met de NS. Onze overheid heeft in 1993 besloten NS los te maken van het bedrijf dat de infrastructuur moest gaan beheren. En hoewel toen al, en later meer en meer, economen en onderzoekers hebben verklaard, dat die splitsing een ongelukkig overheidsbesluit was, heeft de rijksoverheid nog geen stap gezet om die fout weer recht te zetten. We laten als het ware iemand de veters van zijn schoenen strikken met één hand op de rug gebonden en zeggen vervolgens: “Dat duurt wel erg lang zeg, daar krijg je boete voor!”

En dan moet de NS daarbovenop ook nog eens rekening houden met een aantal andere vervoerders op regionale kleine lijnen. Heel opmerkelijk is, dat die regionale vervoerders op het spoor of een dochteronderneming zijn van de NS of in buitenlandse handen (Arriva bij Deutsche Bahn, Veolia en ook Connexxion bij het Franse Transdev).

Die opsplitsingen van het treinvervoer brengen extra kosten en hindernissen voor reizigers met zich mee. Kosten door de dubbele voorzieningen die aangebracht moeten worden (denk alleen al aan de in- en uitcheckpoortjes) en hinder door de noodzaak altijd opnieuw in en uit te moeten checken bij het reizen met verschillende vervoerders. En al die bedrijven hebben een uitgebreide managementlaag en zitten veel met elkaar om de tafel om werkzaamheden en dienstregelingen op elkaar af te stemmen. En natuurlijk is er geen sprake van echte concurrentie waardoor de kwaliteit zo heerlijk omhoog zou gaan: de reiziger kan hoe dan ook immers niet kiezen op zijn reis!

Een heel voorzichtige schatting: wanneer al die managementlagen bij regionale vervoerders en ProRail en al die overlegstructuren overbodig zouden worden, dan besparen we toch minstens enkele tientallen miljoenen, die onmiddellijk gestoken kunnen worden in snellere verbetering van de infrastructuur en verhoging van het reisgenot van de reizigers!

Wanneer we eens verlost zouden kunnen worden van het domme bijgeloof in de zegeningen van de marktwerking ook in de publieke sector, dan zou de NS weer gewoon   onze NS kunnen worden, om op te mopperen of er blij mee te zijn, maar altijd weer onze NS.

Cees Bolle, 19 februari 2015